|
|
| Odbiornik Elektrit Automatic Z - widok z przodu | Odbiornik Elektrit Automatic Z - widok z tyłu na chassis |
|
|
| Odbiornik Elektrit Automatic Z - widok z tyłu na ściankę | |
|
|
| Odbiornik Elektrit Automatic Z - widok chassis od spodu |
Elektrit Automatic jest luksusowym odbiornikiem, produkowanym przez firmę Elektrit w sezonie 1938/39. Wykorzystuje to samo chassis i ten sam układ co Eroica. Różnice między modelami polegają na zastosowaniu tylko jednego głośnika w Automaticu, dołożeniu układu mechanicznej pamięci stacji z silnikiem i wykorzystaniu innej skrzynki. Wyposażony jest w regulację szerokości pasma odbieranej stacji i przełącznik mowa/muzyka. Skrzynka odbiornika nawiązuje wzorniczo do innych odbiorników Elektrita z tego sezonu. Przednia ścianka jest lekko pochylona do tyłu, wszystkie krawędzie skrzynki są zaokrąglone. Z prawej strony umieszczona jest pionowo szklana skala, po lewej stronie skali jest głośnik, pomiędzy skalą a głośnikiem - przyciski programatora. W Poniżej skali umieszczone są cztery pokrętła. Pokrętło prawe odpowiada za strojenie odbiornika, drugie od praweh za zmianę zakresów, Pokrętło drugie od lewej strony odpowiada za przełącznik mowa-muzyka (zewnętrzne), szerokośś pasma wzmacniacza p.cz. (wewnętrzne). Pokrętło od strony lewej to regulacja głośności (zewnętrzne) i barwa tonu (wewnętrzne).
Układ elektryczny odbiornika jest dość skomplikowany. Sygnał z anteny podany jest przez przełącznik zakresów do obwodów wejściowych dostrojonych do częstotliwości odbieranej stacji. Dla fal krótkich jest to układ jednoobwodowy, dla fal średnich i długich - dwuobwodowy. Sprzężenie z anteną jest indukcyjne dla fal średnich i długich, oraz pojemnościowe dla fal krótkich. Obwody wejściowe zawierają dodatkowy układ dla fal średnich, tłumiący sygnały o częstotliwościach lustrzanych, co jest istotne ze względu na niską częstotliwość pośrednią - tylko 128kHz. Z drugiego obwodu filtru wejściowego sygnał dostarczany jest na siatkę czwartą oktody typu EK3. Jest to lampa o specjalnej konstrukcji, zmodyfikowana w stosunku do używanych wcześniej lamp przemiany częstotliwości, dzięki specjalnej konstrukcji siatek minimalizowane są szumy wprowadzane przez lampę. Oscylator mieszacza wykonany jest w układzie Meissnera (ze sprzężeniem transformatorowym), zawiera trzy oddzielne obwody dla każdego zakresu, włączane odpowiednimi stykami przełącznika zakresów.
Obciążeniem mieszacza jest dwuobwodowy filtr pasmowy, o regulowanej selektywności. Na cewce pierwotnego obwodu filtru nawinięte jest dodatkowe uzwojenie sprzęgające, połączone w szereg z cewką wtórnego obwodu filtru. uzwojenie to posiada dodatkowo dwa odczepy, dzięki czemu za pomocą jednej sekcji przełącznika regulacji szerokości pasma można uzyskać cztery wartości pasma przenoszonego przez tor p.cz. - 7 ㎑, 9㎑, 11㎑ i 14㎑, włączając całość, część, lub brak dodatkowej cewki sprzęgającej. Zasilanie lampy mieszacza jest odłączane w pozycji "Gramofon", dzięki czemu odbiór radiowy nie zakłóca muzyki odtwarzanej z płyt. Wtórny obwód filtru p.cz. steruje siatką wzmacniacza p.cz. opartego o selektody EF9. Obciążeniem wzmacniacza p.cz. jest kolejny dwuobwodowy filtr pasmowy, o nieregulowanym paśmie. Sygnał p.cz. z tego filtru steruje detektor oparty o diodę typu EAB1. Z pierwotnego obwodu filtru przez niewielki kondensator sterowane są diody detektora ARW, z wtórnego - obwód detektora audio. Zastosowany układ detektora ARW jest rozbudowany, zawiera dwie diody z trzech z lampy EAB1. Jedna z diod jest polaryzowana przez opornik o dużej wartości niewielkim dodatnim napięciem stałym, które następnie podawane jest na drugą diodę, będącą właściwym detektorem ARW. Dzięki temu dla najsłabszych sygnałów ARW nie tłumi wzmocnienia toru, pozwalając uzyskać maksymalną czułość. Dokładny opis tego rodzaju detektora zawarto w rozdziale o detektorach diodowych
Sygnał małej częstotliwości z detektora poprzez potencjometr regulacji głośności podany jest na siatkę wzmacniacza wstępnego m.cz. zrealizowanego na pentodzie EF6, dodatkowo, poprzez styk przełącznika, bezpośrednio na potencjometr regulacji głośności podany jest sygnał z wejścia gramofonowego. Do siatki lampy wejściowej podłączony jest również prosty regulator górnej częstotliwości akustycznej przenoszonej przez układ w postaci przełączanych kondensatorów realizujących wraz z opornością źródła filtr dolnoprzepustowy. Kondensatory przełączane są drugą sekcją przełącznika wykorzystywanego do regulacji szerokości pasma p.cz. do katody tego stopnia doprowadzony jest sygnał sprzężenia zwrotnego z głośnika, mający za zadanie zwiększyć jakość sygnału na wyjściu wzmacniacza m.cz. Sprzężenie zwrotne zawiera elementy indukcyjne podbijające niskie tony, poprawiający przenoszenie basów, który można wyłączyć przełącznikiem oznaczonym "mowa/muzyka".
Z wyjścia stopnia wstępnego sterowana jest siatka pentody końcowej typu EL3, która dostarcza mocy akustycznej do głośnika. Istnieje możliwość podłączenia głośnika zewnętrznego, głośnik wbudowany można odłączyć wkładając wtyczkę głośnika zewnętrznego w odpowiednie gniazdo. Głośnik zewnętrzny musi być wysokoomowy, albo zawierać wbudowany transformator. Sygnał sprzężenia zwrotnego pobierany jest z wbudowanego głośnika, więc podłączenie głosnika zewnętrznego w sposób wyłączający głośnik wbudowany wyłącza również sprzężenie zwrotne.
Zasilanie odbiornika jest konwencjonalne, typowe dla firmy Elektrit. Napięcie sieci podłączone jest do transformatora sieciowego który dostarcza napięcie do żarzenia lamp odbiorczych i lampy prostowniczej, oraz napięcia anodowego. Prostownik jest dwupołówkowy na lampie AZ1. Zastosowano filtr typu Π z dławikiem w gałęzi napięcia anodowego i opornikiem ogólnego minusa w gałęzi masy. Transformator posiada przełącznik napięć, pozwalający zasilać odbiornik napięciem zmiennym z zakresu od 110V do 240V.
Odbiornik posiada wbudowany programator mechaniczny, pozwalający na zapamiętanie dwunastu dowolnych stacji radiowych. Programator działa niezależnie od zakresu fal na którym pracuje zapamiętana stacja - odpowiedni zakres nalezy wybrać ręcznie właściwym pokrętłem. Programator wykorzystuje silnik elektryczny prądu zmiennego z odwójnym uzwojeniem, w zalezności od tego które uzwojenie jest zasilone silnik kręci się jedną lub drugą stronę. Do zasilania silnika służy dodatkowe uzwojenie na transformatorze sieciowym. Głównym elementem programatora jest koło stykowe umieszczone na osi kondensatora zmiennego, zawierające dwa metalowe styki w kształcie półkoli, rozdzielone niewielką przerwa izolacyjną. Każdy styk jest połączony z jedną z cewek silnika.
Na obwodzie koła stykowego umieszczono dwanaście ruchomych styków połączonych z przyciskami. Wciśnięcie przycisku powoduje przepływ prądu przejedno z uzwojeń silnika powodując jego uruchomienie, co poprzez układ przekłądni zębatych powoduje obrót osi kondensatora strojeniowego wraz z kołem stykowym. Obrót silnika zachodzi do momentu w którym styk połączony z naciśniętym przycikiem znajdzie się w przerwie pomiędzy dwoma półokrągłymi przyciskami na kole stykowym, co przerywa przepływ pradu przez silnik i obrót kondensatora strojeniowego. Zmieniając położenie ruchomego styku połączonego z przyciskiem programatora zmienia się położenie na którym zatrzyma się silnik, a więc - pozycję kondensatora strojeniowego.
Dodatkowo na osi silnik znajduje się podwójny styk uruchamiany w momencie włączenia silnika. Jeden z zestyków uruchamia elemktromagnes przytrzymujący wciśnięty klawisz, tak aby nie było konieczności ciągłego przytrzymywania klawisza w czasie strojenia. Drugi styk zwiera sygnał małej częstotliwości do masy poqwodując wyciszenie odbiornika w czasie strojenia - unika się dzięki temu irytujcych dźwięków w czasie automatycznego strojenia odbiornika. W momencie dotarcia programatora do wybranej stacji oba styki są rozłączane zwalniając przycisk i włączając na powrót dźwięk.
Jeżeli chce się zaprogramować jakąś stację na na programatorze należy ręcznie nastroić odbiornik na tą pozycję na skali, poczym przesunąć styk odpowiadający wybranemu klawiszowi w takie miejsce, aby trafił dokładnie w przerwę pomiędzy półokrągłymi polami stykowymi. Taka konstrukcja oznacza, że kolejność przyporządkowania stacji do klawiszy programatora jest zdeterminowa kolejnością stacji na skali.